هست ، علاوه بر اينكه اين روايات گفتگو از شهادت نظرى دارد ، نه شهادت تحمل ، چون امت اسلام در زمان انبياء گذشته حاضر نبودند ، تا ببينند آيا رسالت خود را تبليغ مىكنند يا نه ؟ و شهادت نظرى اعتبار ندارد . و در كتاب مناقب در اين باره از امام باقر ع روايت كرده ، كه فرمود : ( شهداء مردم ) به غير رسولان و امامان كسى نيست و اما امت معقول نيست كه خدا از آنها شهادت بطلبد ، براى اينكه در ميان امت كسانى هستند كه شهادتشان يك بند سبزى و يك پر كاه ارزش ندارد . « 1 » و در تفسير عياشى از امام صادق ع روايت كرده كه در ذيل جمله * ( ( لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً ) ) * الخ ، فرمود : اگر خيال كنى كه منظور خداى تعالى از اين آيه همه موحدين اهل قبله است ، سخت اشتباه كرده اى ، براى اينكه آيا خداى تعالى در قيامت از كسى شهادت ميخواهد ، كه در دنيا شهادتش در مرافعه اى كه بر سر يك من خرما به پا ميشد پذيرفته نبود ؟ و آن وقت شهادت چنين كسى در درگاهش پذيرفته مىشود ؟ حاشا : اين حرف معقول نيست و خداى تعالى چنين چيزى را از خلق خودش نمىپسندد ، آن وقت خودش چگونه مرتكب آن مىشود ، بلكه منظور خداى تعالى از امت ، افرادى است كه مصداق آيه : ( كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ) ، هستند و آنان امت وسط و بهترين امتند كه خدا براى مردم خلقشان كرده است . « 2 » مؤلف : بيان اين حديث در ذيل آيه شريفه با استفاده از قرآن كريم گذشت . و در قرب الاسناد از امام صادق ع از پدرش از رسول خدا ( ص ) روايت كرده كه فرمود : از جمله خصائصى كه خداى تعالى به امت من داده و با دادنش امتم را بر ساير امم برترى بخشيده ، سه چيز است كه حتى به هيچ پيغمبرى نداده - تا آنجا كه مىفرمايد : - خداى تعالى هر پيغمبرى كه مبعوث مىكرد ، او را شهيد بر قومش قرار ميداد ، ولى خداى تعالى امت مرا شهيد بر همه خلائق كرد ، و فرمود : ( لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ ، وَتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ ) « 3 » ( تا آخر حديث ) . « 4 » مؤلف : اين حديث منافاتى با حديث قبلى ندارد ، چون مراد به امت در اين روايت نيز همان امت مسلمه ايست كه دعاى ابراهيم بوسيله آن مستجاب شد . و در تفسير عياشى از امير المؤمنين ع روايت آورده كه در حديثى در ضمن توصيف روز قيامت فرمود : مردم در يك جا جمع ميشوند و در آنجا تمامى خلائق استنطاق ميشوند ، واحدى بدون اجازه رحمان و جز به صواب سخن نميگويد آن گاه به رسول خدا دستور ميدهند ،

--> 1 - مناقب ج 4 ص 179 2 - تفسير عياشى ج 1 ص 63 3 - سوره حج آيه 78 4 - قرب الاسناد ص 41